|
767 SHARES |
काठमाडौं । साउन महिना हिन्दू धर्मावलम्बीका लागि विशेष धार्मिक महत्व बोकेको महिना हो। यस महिनामा भगवान् शिव र भगवान् विष्णुको आराधना गर्ने, व्रत बस्ने तथा विभिन्न धार्मिक नियम पालना गर्ने परम्परा रहिआएको छ। यिनै परम्परामध्ये एउटा हो– साउनभरि कपाल नकटाउने मान्यता।
धार्मिक विश्वासअनुसार साउन महिनामा भगवान् विष्णु योगनिद्रामा रहने भएकाले यस अवधिमा शुभ कार्य नगर्नुपर्ने मान्यता छ। कपाल काट्ने कार्यलाई पनि शुभ कर्मका रूपमा लिइने भएकाले विष्णु विश्राममा रहेका बेला कपाल नकटाउने परम्परा विकास भएको धार्मिक ग्रन्थ र ज्योतिषीय व्याख्यामा उल्लेख पाइन्छ।
यससँगै, साउन महिनामा हरियो वस्त्र लगाउने, भगवान् शिव–विष्णुको पूजा–आराधना गर्ने, भजन–कीर्तनमा सहभागी हुने र संयमित जीवनशैली अपनाउने चलन पनि रहिआएको छ। कतिपय धार्मिक विश्वासमा साउनमा कपाल काट्दा अशुभ हुने वा स्वास्थ्यमा प्रतिकूल असर पर्न सक्ने धारणा पनि पाइन्छ।
धार्मिक मान्यतासँगै यसको व्यवहारिक पक्ष पनि जोडिएको मानिन्छ। विगतमा वर्षायाममा पर्याप्त प्रकाश, सुरक्षित उपकरण र आधुनिक सरसफाइको अभावका कारण कपाल काट्दा चोट लाग्ने र घाउमा संक्रमण हुने जोखिम बढी थियो। लगातार वर्षा हुने मौसममा घाउ छिट्टै निको नहुने, पानी र फोहोरका कारण संक्रमण फैलिन सक्ने भएकाले यस्तो अभ्यासलाई निरुत्साहित गरिएको हुन सक्ने धेरैको विश्लेषण छ।
यद्यपि, साउनमा कपाल काट्न नहुने भन्ने कुनै वैज्ञानिक प्रमाण छैन। आधुनिक समयमा सुरक्षित उपकरण, सरसफाइ र स्वास्थ्य सेवाको पहुँच भएकाले यो विषय व्यक्तिगत धार्मिक आस्था, पारिवारिक परम्परा र सांस्कृतिक विश्वासमा निर्भर रहन्छ।
धार्मिक आस्था राख्नेहरूले परम्पराअनुसार साउनभरि कपाल नकाट्ने चलनलाई निरन्तरता दिएका छन् भने धेरैले यसलाई सांस्कृतिक परम्पराका रूपमा मात्र लिने गरेका छन्।
